Za dużo ekonomii

Mariusz Jałoszewski
21.09.2011 21:00
Tydzień temu opublikowaliśmy listę 30 książek, które według zespołu doradców premiera trzeba przeczytać, żeby zrozumieć obecny świat oraz sprawnie rządzić. Dziś tę listę oceniają autorytety różnych dziedzin
Z przygotowanej na prośbę "Metra" listy lektur wynika, że doradcy interesują się głównie ekonomią, nowoczesnymi technologiami, rozwojem internetu i wykorzystaniem go w społeczeństwie, życiem w dużych miastach oraz starzejącym się społeczeństwem. O ocenę listy poprosiliśmy autorytety z różnych dziedzin.

Będą tylko naśladować?

Jarosław Kuisz, redaktor naczelny internetowego tygodnika opiniotwórczego "Kultura Liberalna"

Widać dramatyczne wychylenie w stronę literatury anglojęzycznej. To zmusza do postawienia zasadniczego pytania: czy te lektury inspirują doradców, czy raczej tylko skłaniają do naśladownictwa? Czy można zza tych, a nie innych książek, rzeczywiście zobaczyć polskie społeczeństwo - i specyfikę polskiej demokracji? Co z takimi tematami jak rozumienie naszych sąsiadów, uwarunkowania geopolityczne, osobliwości imigracji i emigracji w Europie Środkowo-Wschodniej?

Zespół doradców szukał złotego środka pomiędzy "fajnym kryminałem" a "ciężkim dziełem" filozoficznym. Być może przy następnej okazji trzeba zapytać o ważne artykuły z fachowej prasy czy tylko o raporty, które dzięki internetowi w o wiele większym stopniu zapładniają umysły. Dodałbym do tej listy dla czytelników "Metra" i zespołu doradców trzy propozycje lektur: ? Mirosław Dzielski "Bóg, wolność, własność". Snując plany na 20-30 lat, warto sobie przypomnieć, jak sobie wyobrażano idealną III RP u jej narodzin. Zbiór artykułów, istotny, by rozgryźć fenomen narodzin polskiego liberalizmu, ? Czesław Miłosz "Rodzinna Europa". Przewybornie napisana książka. A tak ważna, by nie zapomnieć, jaką szansą dla każdego z nas jest zrozumienie miejsca urodzenia, ? Amartya Sen "Development as Freedom". Laureat nagrody Nobla przypomina o tym, że rozwój ekonomiczny musi uwzględniać kontekst kulturowy, a prawdziwa wolność zaczyna się z dołu. Niezbędna lekcja realizmu.

A gdzie nasza historia

Andrzej Brzeziecki, redaktor dwumiesięcznika "Nowa Europa Wschodnia", zajmującego się Europą Środkowo-Wschodnią i Azją Centralną

Muszę przyznać, że sporej części tych książek nie znam (listę traktuję więc jako rekomendację dla siebie), ale już same tytuły pokazują duże skupienie się na "tu i teraz". Widać niepewność jutra - zwłaszcza pod kątem ekonomicznym, a także przekonanie, że światem ostatecznie rządzi pieniądz, nowe technologie i systemy zarządzania ludźmi. Trochę razi oderwanie od przeszłości i miejsca, w jakim leży Polska. Dlatego Kapuściński z "Imperium" i Pamuk, którzy "załatwiają" sprawę Wschodu robią wrażenie trochę doklejonych. Brak pozycji dotyczących polskiej historii oraz najważniejszych polskich pisarzy XX w. (Gombrowicz, Miłosz i inni). Może doradcy uznali, że te książki są tak oczywiste, iż nie trzeba ich wymieniać. Ale co wtedy na liście robi "100 lat samotności" Marqueza, którą zachwycają się licealiści?

Moje typy do tej listy to: ?Wojciech Zajączkowski "Rosja i narody. Ósmy kontynent. Szkic dziejów Eurazji". Naprawdę oryginalne spojrzenie na historię, ?Red. Siergiej Karaganow " Rossija i mir. Nowaja epoha: 12 liet, kotoryje mogut wsjo izmienit" - warto wiedzieć, co myślą rosyjscy eksperci, ?Dowolna książka Timothy Snydera.

Trzeba myśleć politycznie

Prof. Marcin Król, historyk idei z UW, przewodniczący Rady Fundacji Batorego

Lektury doradców świadczą o ich dobrej orientacji w zakresie gospodarki, wpływu przemian w świecie elektroniki i mediów na życie publiczne, demografii i podobnych problemach, które mają zupełnie nowy charakter. Widać tu świadomość zmieniającego się całkowicie świata i nowoczesność w myśleniu o tym świecie. Świadczy to dobrze o tym, że nie odnoszą się oni do problemów anachronicznych i że nie podchodzą do rzeczywistości w sposób tradycyjny. Natomiast brak mi refleksji na temat dramatycznych problemów demokracji i liberalizmu (Hayek to staroć). W szczególności brak mi lektur z zakresu szeroko rozumianej myśli politycznej, na przykład:? Fareed Zakaria "The Future of Freedom: Illiberal Democracy". O problemach napięć między demokracją i liberalizmem, ? John Gray "Po liberalizmie". O końcu tradycyjnego liberalizmu, czyli John Gray, ? Robert D. Putnam "Demokracja w działaniu". O upadku kapitału społecznego.

Dla ciekawości świata

Prof. Magdalena Fikus, biolog z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, popularyzatorka nauki

Ten spis lektur świadczy na pewno o tym, że trudno jest wskazać ważne książki, że ludzie coraz mniej czytają, że zapytano bardzo heterogenną intelektualnie grupę doradców, wąsko patrzących na świat. Osobiście byłabym w stanie zrozumieć świat bez świetnego socjologicznego kryminału Larssona i "Śnieg'u" Pamuka. Radziłabym poczytać o historii (przeszłości i przyszłości) Wszechświata, o budowie materii oraz o współczesnej genetyce i biotechnologii. Chyba nawet ten, kto czyta tylko gazety, już wie, że świat przyszłości będzie musiał odpowiedzieć na pytania zadawane dziś o ewolucyjne dziedzictwo, o stosunek do zdrowia i choroby, o to, skąd jesteśmy i dokąd zmierzamy.

Moje ulubione książki na wyżej wymienione tematy to: ?Richard Dawkins "Najwspanialsze widowisko świata". Książka grubaśna, ale bardzo prosto i pięknie opowiadająca o ewolucji, ?Andrzej Szczeklik "Kore. O chorych, chorobach i poszukiwaniu duszy medycyny". Wyjątkowa książka, przemyślenia lekarza - humanisty o życiu, zdrowiu i chorobie. Koniecznie!, ?Bill Bryson "Krótka historia prawie wszystkiego". W tytule zawarta jest idea przyświecająca autorowi, a jej wielką zaletą jest wspaniały styl, w którym popularyzuje wiele dziedzin nauki, ?James Watson i Andrew Berry "DNA. Tajemnica życia". Tak, to ten sam Watson, co razem F. Crickiem i M. Wilkinsem otrzymał w 1962 nagrodę Nobla za odkrycie struktury podwójnej helisy DNA. To trochę podręcznik biologii molekularnej, ale jak napisany.! Do zrozumienia przez każdego, kto trochę się przyłoży, a za to już później nie będzie musiał jak ignorant oceniać inżynierii genetycznej, GMO, terapii genowej itd. W jednej książce cała mądrość biologii życia, ?Steven Weinberg, Nagroda Nobla 1979, "Pierwsze trzy minuty". ?Michał Heller, nowe i przerobione wydanie książki z lat 80. "Ewolucja Kosmosu i Kosmologii". Obecnie wydanie PWN "Granice Kosmosu i Kosmologii". Warto przeczytać zarówno ze względu na temat, jak i na osobę autora.

Dogmaty liberałów - to przeżytek

Dr Jacek Kucharczyk, prezes Instytutu Spraw Publicznych

Doradcy premiera czytają książki pokazujące, jak nowe technologie zmieniają społeczeństwo oraz jak zmienia się nasza wiedza i rozumienie mechanizmów rozwoju społecznego i gospodarczego. To dobrze, bo w dobie globalnego kryzysu i globalnej krytyki neoliberalnych ideologii, które doprowadziły świat na skraj przepaści, ludzie współkształtujący strategię rozwoju naszego kraju nie powinni kierować się dogmatami z poprzedniej epoki. Dlatego pewnym zgrzytem jest obecność na tej liście "biblii" neoliberałów, czyli "Konstytucji wolności" Hayeka. Dzisiaj recepty Hayeka i jego ideowych kolegów (prywatna własność, niskie podatki i sprawna policja) nie wydają mi się tak atrakcyjne jak kiedyś, a zastąpienie dogmatów marksistowskich dogmatami neoliberałów to ślepy zaułek myślenia o rozwoju. Na szczęście sposób myślenia doradców, jaki widać chociażby w raporcie "Polska2030" daleki jest od takiego dogmatyzmu. Tak trzymać - więcej "Freakonomics", mniej Hayeka! Nie zachwyca mnie natomiast lista lektur z dziedziny literatury pięknej, do której - po lekturze znakomitej biografii pióra Artura Domosławskiego - zaliczam także książki Kapuścińskiego. Ma się wrażenie, że doradcy premiera z literatury pięknej lubią rzeczy, które czytali dawno temu. Pozytywny wyjątek stanowi trylogia Millenium - nie dlatego, że nowa, ale dlatego, że prezentuje wizję świata, w której po stronie pozytywnych bohaterów znajdziemy przedstawicielki i przedstawicieli różnych mniejszości i innych odmieńców, którzy w bardziej tradycyjnych kryminałach mogli co najwyżej liczyć na role czarnych charakterów. 

lista lektur rządowych doradców i inne opinie na ich temat na emetro.pl

Masz temat dla reportera Metra? Napisz do nas: metro@agora.pl